Οι πληροφορίες των μυστικών υπηρεσιών, οι επιχειρησιακές καταγραφές του ΓΕΝ και οι πρωταγωνιστές της κρίσης
Tρεις δεκαετίες μετά την Κρίση των Ιμίων, το επεισόδιο που έφερε Ελλάδα και Τουρκία στο κατώφλι της πολεμικής σύγκρουσης εξακολουθεί να στοιχειώνει την ελληνική συλλογική μνήμη. Όχι μόνο για την κατάληξή του, αλλά και για τα αναπάντητα ερωτήματα γύρω από το τι πραγματικά συνέβη τη νύχτα της 31ης Ιανουαρίου 1996 και το κρίσιμο 48ωρο που προηγήθηκε.
«ΤΟ ΒΗΜΑ» της 13ης Νοεμβρίου 2005 δημοσιεύει ένα αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του Αλέξη Παπαχελά για δύο σκοτεινές πτυχές της κρίσης: τον ρόλο της ΕΥΠ και τα γεγονότα, λεπτό προς λεπτό, όπως τα έζησαν οι κυβερνήτες των πλοίων που βρίσκονταν στην περιοχή και καταγράφονται στο ημερολόγιο ραδιοτηλεγραφικών επικοινωνιών του ΓΕΝ (σ.σ.Γενικό Επιτελείο Ναυτικού)».
Το «τέχνασμα» των γκρίζων ζωνών
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, οι ελληνικές μυστικές υπηρεσίες είχαν σαφείς ενδείξεις ότι η τουρκική στρατηγική περί «γκρίζων ζωνών» δεν ήταν προϊόν συγκυρίας:
»Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι ελληνικές υπηρεσίες ενημέρωσαν έγκαιρα για την απόβαση των τούρκων κομάντος στα Δυτικά Ιμια. Οι αξιωματούχοι που χειρίζονταν την κρίση εκείνο το βράδυ επιμένουν πως οι αναλυτές της ΕΥΠ παρακολουθούσαν συνεχώς τα τουρκικά κανάλια για να συλλέξουν πληροφορίες. Μόλις είδαν ότι ανακοινώθηκε η απόβαση των κομάντος, ενημέρωσαν το Κέντρο Επιχειρήσεων του ΓΕΕΘΑ. Θυμούνται μάλιστα πως ο υφυπουργός κ. Κουρής έδωσε αμέσως εντολή να ετοιμασθεί το σχέδιο ανακατάληψης της βραχονησίδας. Το αν το ΓΕΕΘΑ μπόρεσε να επικοινωνήσει εγκαίρως με τον κ. Λυμπέρη, ο οποίος βρισκόταν στη Βουλή, δεν είναι σαφές».
Λίγες ημέρες πριν από την κορύφωση της κρίσης, είχε περιέλθει στην ΕΥΠ συνομιλία του τότε αρχηγού του τουρκικού ΓΕΝ, ναυάρχου Ερκαγια, ο οποίος χαρακτήριζε τη θεωρία των γκρίζων ζωνών «δικό του παιδί» και αποκάλυπτε ότι είχε δοθεί εντολή για συστηματική έρευνα όλων των νησίδων του Αιγαίου με στόχο μελλοντικές διεκδικήσεις.
Το σχετικό τηλεγράφημα διαβιβάστηκε στα υπουργεία Εξωτερικών και Άμυνας, αποδεικνύοντας ότι η κλιμάκωση στα Ίμια ήταν μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού.
Υπήρξε έγκαιρη προειδοποίηση;
»Το δεύτερο ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι κατά πόσο υπήρξε έγκαιρη προειδοποίηση για την τουρκική απόβαση στα Ιμια. Ο σταθμός της ΕΥΠ στην Αλεξανδρούπολη είχε εντοπίσει, από ανοικτά κανάλια επικοινωνίας (και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία), εντολές του τουρκικού ΓΕΝ προς δύο περιπολικά το απόγευμα της 29ης Ιανουαρίου. Η εντολή ήταν σαφής, να πλησιάσουν και στις δύο βραχονησίδες και να ελέγξουν αν και πού υπάρχουν έλληνες κομάντος αλλά και ελληνική σημαία».
Η πληροφορία μεταφράστηκε, διαβιβάστηκε και έφτασε στο ΓΕΝ. Ωστόσο, όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ, δεν αξιολογήθηκε με τη βαρύτητα που απαιτούσε, ενδεχομένως επειδή τα επιτελεία εκείνες τις ώρες βομβαρδίζονταν από συνεχείς αναφορές για κινήσεις τουρκικών πλοίων:
»Ο Κώστας Σημίτης ενημερώθηκε γι’ αυτό το έγγραφο και ζήτησε από τον τότε διοικητή της ΕΥΠ ναύαρχο Λεωνίδα Βασιλικόπολο αντίγραφο, το οποίο και έλαβε στις 31 Ιανουαρίου».
«ΤΑ ΝΕΑ», 31.1.1996, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Δυσπιστία στο πολιτικο – στρατιωτικό επίπεδο
Το δημοσίευμα φωτίζει και το κλίμα δυσπιστίας ανάμεσα στον τότε πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη και ανώτατους αξιωματικούς, όπως τον διοικητή της ΕΥΠ ναύαρχο Λεωνίδα Βασιλικόπουλο και τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ ναύαρχο Λυμπέρη. Ο νεοεκλεγείς Σημίτης, «τους θεωρούσε “ανδρεϊκούς”, ξένους στη δική του κουλτούρα και ύποπτους για το στήσιμο παγίδων τις κρίσιμες εκείνες ώρες».
Χαρακτηριστικό είναι το επεισόδιο της πρωινής επίσκεψης του διοικητή της ΕΥΠ στο Μαξίμου, όπου σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο πρωθυπουργός τον άκουσε όρθιος και του είπε κοφτά: «Δεν σας χρειάζομαι άλλο».
Ο ρόλος της CIA και η πρόταση αποκλιμάκωσης
Καθοριστική υπήρξε η παρέμβαση της CIA, μέσω του σταθμάρχη της στην Αθήνα και επιστολής του τότε διευθυντή της υπηρεσίας Τζορτζ Τένετ. Οι Αμερικανοί πρότειναν μια φόρμουλα αποκλιμάκωσης. Περιορισμένη αποχώρηση ελληνικών δυνάμεων από τα Ίμια ως ένδειξη καλής θέλησης και αντίστοιχη απόσυρση τουρκικών ναυτικών μονάδων.
»Ο αρχηγός της ΕΥΠ ρώτησε τον Μπιλ Ρ. αν στη φόρμουλα της CIA ετίθετο ζήτημα απομάκρυνσης της ελληνικής σημαίας από τα Ιμια. “Οχι, σε καμία περίπτωση” απάντησε εκείνος».
Ο Βασιλικόπουλος επιχείρησε να ενημερώσει την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, χωρίς όμως να εξασφαλίσει άμεση επικοινωνία με τον πρωθυπουργό, ο οποίος τον παρέπεμψε στον τότε υπουργό Εξωτερικών, Θεόδωρο Πάγκαλο.
Οι πρωταγωνιστές της κρίσης την ώρα που εξελισσόταν
Ενώ το ρεπορτάζ του 2005 επιχειρεί να απαντήσει στο τι πραγματικά συνέβη, λίγες ημέρες μετά τα γεγονότα της κρίσης, το «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 4ης Φεβρουαρίου 1996 κατέγραφε την πολιτική διαχείριση της κρίσης, όπως αυτή φαινόταν την ώρα που εξελισσόταν. Σκιαγραφεί τους βασικούς πρωταγωνιστές και τον ρόλο που διαδραμάτισαν στη διαχείρισή της.
Για τον τότε πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη, το δημοσίευμα σημείωνε ότι οι αποφάσεις ελήφθησαν «σε συνθήκες σύγχυσης για τα πραγματικά δεδομένα, καθώς δεν συγκροτήθηκε κάποια κεντρική μονάδα διαχείρισης της κρίσης. Το θετικό στοιχείο ήταν ότι την κρίσιμη στιγμή της Τρίτης κατανόησε εγκαίρως ότι έπρεπε να αποδεχθεί τη συμφωνία απεμπλοκής».
Η διεθνής παρέμβαση και ο αμερικανικός ρόλος
Καθοριστική θεωρείται η παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον, το τηλεφώνημα του οποίου τόσο προς την Αθήνα όσο και προς την Άγκυρα «έκρινε την πορεία της ελληνοτουρκικής κρίσης».
Τη διαχείριση ανέλαβε ο ειδικός απεσταλμένος Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ «με το γνωστό προσωπικό του στυλ που μάλλον αιφνιδίασε τους έλληνες συνομιλητές του, με αποτέλεσμα να τον κηρύξουν persona non grata. Ev τούτοις τα αποτελέσματα της δικής του εργασίας χαιρέτισε ο κ. Κ. Σημίτης όταν ευχαρίστησε από το βήμα της Βουλής τις Ηνωμένες Πολιτείες».
«ΤΑ ΝΕΑ», 1.2.1996, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Το δημοσίευμα φωτίζει και το κλίμα δυσπιστίας ανάμεσα στον τότε πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη και ανώτατους αξιωματικούς, όπως τον διοικητή της ΕΥΠ ναύαρχο Λεωνίδα Βασιλικόπουλο και τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ ναύαρχο Λυμπέρη. Ο νεοεκλεγείς Σημίτης, «τους θεωρούσε “ανδρεϊκούς”, ξένους στη δική του κουλτούρα και ύποπτους για το στήσιμο παγίδων τις κρίσιμες εκείνες ώρες».
Χαρακτηριστικό είναι το επεισόδιο της πρωινής επίσκεψης του διοικητή της ΕΥΠ στο Μαξίμου, όπου σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο πρωθυπουργός τον άκουσε όρθιος και του είπε κοφτά: «Δεν σας χρειάζομαι άλλο».
Ο ρόλος της CIA και η πρόταση αποκλιμάκωσης
Καθοριστική υπήρξε η παρέμβαση της CIA, μέσω του σταθμάρχη της στην Αθήνα και επιστολής του τότε διευθυντή της υπηρεσίας Τζορτζ Τένετ. Οι Αμερικανοί πρότειναν μια φόρμουλα αποκλιμάκωσης. Περιορισμένη αποχώρηση ελληνικών δυνάμεων από τα Ίμια ως ένδειξη καλής θέλησης και αντίστοιχη απόσυρση τουρκικών ναυτικών μονάδων.
»Ο αρχηγός της ΕΥΠ ρώτησε τον Μπιλ Ρ. αν στη φόρμουλα της CIA ετίθετο ζήτημα απομάκρυνσης της ελληνικής σημαίας από τα Ιμια. “Οχι, σε καμία περίπτωση” απάντησε εκείνος».
Ο Βασιλικόπουλος επιχείρησε να ενημερώσει την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, χωρίς όμως να εξασφαλίσει άμεση επικοινωνία με τον πρωθυπουργό, ο οποίος τον παρέπεμψε στον τότε υπουργό Εξωτερικών, Θεόδωρο Πάγκαλο.
Οι πρωταγωνιστές της κρίσης την ώρα που εξελισσόταν
Ενώ το ρεπορτάζ του 2005 επιχειρεί να απαντήσει στο τι πραγματικά συνέβη, λίγες ημέρες μετά τα γεγονότα της κρίσης, το «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 4ης Φεβρουαρίου 1996 κατέγραφε την πολιτική διαχείριση της κρίσης, όπως αυτή φαινόταν την ώρα που εξελισσόταν. Σκιαγραφεί τους βασικούς πρωταγωνιστές και τον ρόλο που διαδραμάτισαν στη διαχείρισή της.
Για τον τότε πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη, το δημοσίευμα σημείωνε ότι οι αποφάσεις ελήφθησαν «σε συνθήκες σύγχυσης για τα πραγματικά δεδομένα, καθώς δεν συγκροτήθηκε κάποια κεντρική μονάδα διαχείρισης της κρίσης. Το θετικό στοιχείο ήταν ότι την κρίσιμη στιγμή της Τρίτης κατανόησε εγκαίρως ότι έπρεπε να αποδεχθεί τη συμφωνία απεμπλοκής».
Η διεθνής παρέμβαση και ο αμερικανικός ρόλος
Καθοριστική θεωρείται η παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον, το τηλεφώνημα του οποίου τόσο προς την Αθήνα όσο και προς την Άγκυρα «έκρινε την πορεία της ελληνοτουρκικής κρίσης».
Τη διαχείριση ανέλαβε ο ειδικός απεσταλμένος Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ «με το γνωστό προσωπικό του στυλ που μάλλον αιφνιδίασε τους έλληνες συνομιλητές του, με αποτέλεσμα να τον κηρύξουν persona non grata. Ev τούτοις τα αποτελέσματα της δικής του εργασίας χαιρέτισε ο κ. Κ. Σημίτης όταν ευχαρίστησε από το βήμα της Βουλής τις Ηνωμένες Πολιτείες».
«ΤΑ ΝΕΑ», 1.2.1996, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Η πολιτική αποτίμηση της κρίσης σε Αθήνα και Άγκυρα
Η πρωθυπουργός Τανσού Τσιλέρ εξήλθε πολιτικά ενισχυμένη από την κρίση, αποφεύγοντας κινήσεις παρόξυνσης και παρουσιάζοντας στο εσωτερικό της χώρας εικόνα αποτελεσματικής διαχείρισης:
»Η κυρία Τανσού Τσιλέρ ήταν αυτή που συγκέντρωσε τα περισσότερα κέρδη, παρ’ όλο που κατέθεσε τελικά την εντολή, καταβάλλοντας τη μικρότερη προσπάθεια […] Η Τουρκία αποφεύγοντας τις πολλές κινήσεις δεν εξέθεσε στην κριτική κανέναν από τους μηχανισμούς της».
Για τον τότε υπουργό Εξωτερικών Θεόδωρο Πάγκαλο, η κριτική του «ΒΗΜΑΤΟΣ» καταγράφει έντονη δημόσια παρουσία και «δραματοποίηση της κατάστασης», αφήνοντας ανοιχτά ερωτήματα για το περιεχόμενο των επαφών του με την αμερικανική πλευρά τη νύχτα της κρίσης:
«Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Θ. Πάγκαλος στο κρίσιμο τριήμερο εμφανίστηκε περισσότερες φορές στην τηλεόραση παρά σε υπηρεσιακές συσκέψεις. Κορυφαία του στιγμή ήταν όταν πληροφορήθηκε την επικείμενη συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ μετέχοντας σε τηλεοπτικό talk show […] Το χειρότερο: υπάρχουν πολλά σκοτεινά σημεία για το τι ακριβώς συζήτησε με τον κ. Χόλμπρουκ τη μακρά νύχτα της Τρίτης».
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 4.2.1996, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Τέλος, για τον τότε υπουργό Άμυνας Γεράσιμο Αρσένη, «ΤΟ ΒΗΜΑ» σημειώνει ότι δεν διαμόρφωσε σαφή εικόνα για το μέγεθος της τουρκικής απειλής και ερμήνευσε πρόωρα ορισμένες κινήσεις ως μέρος ευρύτερου σχεδίου:
«Ήταν ο εμπνευστής της εξόδου του στόλου στο Αιγαίο, ενέργεια που είχε απόλυτα αναγκαία προϋπόθεση την προηγούμενη απόφαση της κυβέρνησης ότι η χώρα θα πήγαινε σε πόλεμο αν αντιδρούσε η Τουρκία. Η αδυναμία σαφούς εκτίμησης των δεδομένων στο πεδίο της αντιπαράθεσης οδήγησε στη δυσαναλογία των εκατέρωθεν κινήσεων και στην υπεραντίδραση της Αθήνας».
Συνέντευξη Τύπου με τους τότε υπουργούς Εθνικής Άμυνας Γεράσιμο Αρσένη και Εξωτερικών Θεόδωρο Πάγκαλο. Δεξιά, ο τότε κυβερνητικός εκπρόσωπος Δημήτρης Ρέππας
Το ημερολόγιο του ΓΕΝ: λεπτό προς λεπτό προς την κρίση
Το ημερολόγιο του ΓΕΝ αποτελεί το πιο δραματικό σημείο του ρεπορτάζ που δημοσίευσε «ΤΟ ΒΗΜΑ» στις 13 Νοεμβρίου 2005. Από τις 00.47 έως τις 07.12 της 31ης Ιανουαρίου 1996, καταγράφονται εντολές, προειδοποιήσεις και αναφορές που αποτυπώνουν την ένταση και τη σύγχυση εκείνης της νύχτας.
Οι τουρκικές κινήσεις παραπλάνησης με ελικόπτερα, οι καθυστερήσεις στην επιβεβαίωση της κατάληψης των Δυτικών Ιμίων, η αγωνιώδης προσπάθεια ελέγχου της βραχονησίδας και, τέλος, η απώλεια του ελληνικού ελικοπτέρου με το σήμα «EMERGENCY EMERGENCY», συνθέτουν ένα σκηνικό όπου η σύγκρουση αποφεύχθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή.
Η πρωθυπουργός Τανσού Τσιλέρ εξήλθε πολιτικά ενισχυμένη από την κρίση, αποφεύγοντας κινήσεις παρόξυνσης και παρουσιάζοντας στο εσωτερικό της χώρας εικόνα αποτελεσματικής διαχείρισης:
»Η κυρία Τανσού Τσιλέρ ήταν αυτή που συγκέντρωσε τα περισσότερα κέρδη, παρ’ όλο που κατέθεσε τελικά την εντολή, καταβάλλοντας τη μικρότερη προσπάθεια […] Η Τουρκία αποφεύγοντας τις πολλές κινήσεις δεν εξέθεσε στην κριτική κανέναν από τους μηχανισμούς της».
Για τον τότε υπουργό Εξωτερικών Θεόδωρο Πάγκαλο, η κριτική του «ΒΗΜΑΤΟΣ» καταγράφει έντονη δημόσια παρουσία και «δραματοποίηση της κατάστασης», αφήνοντας ανοιχτά ερωτήματα για το περιεχόμενο των επαφών του με την αμερικανική πλευρά τη νύχτα της κρίσης:
«Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Θ. Πάγκαλος στο κρίσιμο τριήμερο εμφανίστηκε περισσότερες φορές στην τηλεόραση παρά σε υπηρεσιακές συσκέψεις. Κορυφαία του στιγμή ήταν όταν πληροφορήθηκε την επικείμενη συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ μετέχοντας σε τηλεοπτικό talk show […] Το χειρότερο: υπάρχουν πολλά σκοτεινά σημεία για το τι ακριβώς συζήτησε με τον κ. Χόλμπρουκ τη μακρά νύχτα της Τρίτης».
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 4.2.1996, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Τέλος, για τον τότε υπουργό Άμυνας Γεράσιμο Αρσένη, «ΤΟ ΒΗΜΑ» σημειώνει ότι δεν διαμόρφωσε σαφή εικόνα για το μέγεθος της τουρκικής απειλής και ερμήνευσε πρόωρα ορισμένες κινήσεις ως μέρος ευρύτερου σχεδίου:
«Ήταν ο εμπνευστής της εξόδου του στόλου στο Αιγαίο, ενέργεια που είχε απόλυτα αναγκαία προϋπόθεση την προηγούμενη απόφαση της κυβέρνησης ότι η χώρα θα πήγαινε σε πόλεμο αν αντιδρούσε η Τουρκία. Η αδυναμία σαφούς εκτίμησης των δεδομένων στο πεδίο της αντιπαράθεσης οδήγησε στη δυσαναλογία των εκατέρωθεν κινήσεων και στην υπεραντίδραση της Αθήνας».
Συνέντευξη Τύπου με τους τότε υπουργούς Εθνικής Άμυνας Γεράσιμο Αρσένη και Εξωτερικών Θεόδωρο Πάγκαλο. Δεξιά, ο τότε κυβερνητικός εκπρόσωπος Δημήτρης Ρέππας
Το ημερολόγιο του ΓΕΝ: λεπτό προς λεπτό προς την κρίση
Το ημερολόγιο του ΓΕΝ αποτελεί το πιο δραματικό σημείο του ρεπορτάζ που δημοσίευσε «ΤΟ ΒΗΜΑ» στις 13 Νοεμβρίου 2005. Από τις 00.47 έως τις 07.12 της 31ης Ιανουαρίου 1996, καταγράφονται εντολές, προειδοποιήσεις και αναφορές που αποτυπώνουν την ένταση και τη σύγχυση εκείνης της νύχτας.
Οι τουρκικές κινήσεις παραπλάνησης με ελικόπτερα, οι καθυστερήσεις στην επιβεβαίωση της κατάληψης των Δυτικών Ιμίων, η αγωνιώδης προσπάθεια ελέγχου της βραχονησίδας και, τέλος, η απώλεια του ελληνικού ελικοπτέρου με το σήμα «EMERGENCY EMERGENCY», συνθέτουν ένα σκηνικό όπου η σύγκρουση αποφεύχθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Οι απόψεις των διαχειριστών μπορεί να μην συμπίπτουν με τα άρθρα.
Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του χωρίς να τις υιοθετούμε.
Κακόβουλα σχόλια αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
Η ευθύνη των σχολίων βαρύνει νομικά τους σχολιαστές και η ταυτότητα τους είναι γνωστή μόνο στην Google.
Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
Ενδιαφέροντα σχόλια σε όλα τα μέσα μας μπορεί να γίνουν αναρτήσεις.
Περισσότερα στους όρους χρήσης.