Οι ειδικότητες που λείπουν από τα σχολεία: ένα σύστημα που λειτουργεί στα όρια

Σε μια εποχή όπου η εκπαίδευση καλείται να ανταποκριθεί σε ολοένα και πιο σύνθετες ανάγκες, το ελληνικό σχολείο εξακολουθεί να λειτουργεί με δομικές ελλείψεις – όχι μόνο σε υποστηρικτικές ειδικότητες, αλλά και στον ίδιο τον πυρήνα του: το διδακτικό προσωπικό. Ιδιαίτερα στην περιφέρεια και στις νησιωτικές περιοχές, όπως τα Δωδεκάνησα, η εικόνα δεν είναι απλώς προβληματική· είναι οριακή.

Η παράλληλη στήριξη, που θεωρητικά αποτελεί βασικό εργαλείο ένταξης και συμπερίληψης, στην πράξη υπονομεύεται από την έλλειψη επαρκούς αριθμού εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής. Οι ίδιοι εκπαιδευτικοί καλούνται συχνά να καλύψουν πολλαπλούς μαθητές, διαφορετικά σχολεία και αυξημένες ανάγκες ταυτόχρονα. Έτσι, αντί για σταθερή και εξατομικευμένη υποστήριξη, δημιουργείται μια αποσπασματική παρουσία χωρίς συνέχεια και ουσιαστικό παιδαγωγικό βάθος.

Την ίδια στιγμή, το απαραίτητο διεπιστημονικό πλαίσιο υποστήριξης παραμένει εξαιρετικά ανεπαρκές. Οι σχολικοί ψυχολόγοι είναι λίγοι και καλύπτουν μεγάλο αριθμό σχολικών μονάδων, με αποτέλεσμα να λειτουργούν περισσότερο πυροσβεστικά παρά προληπτικά. Οι κοινωνικοί λειτουργοί δεν επαρκούν για να ανταποκριθούν ούτε στις βασικές ανάγκες των οικογενειών. Λογοθεραπευτές και εργοθεραπευτές απουσιάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά από τη δημόσια εκπαίδευση, μετατρέποντας κρίσιμες εκπαιδευτικές ανάγκες σε ιδιωτική υπόθεση.

Ακόμη και οι σχολικοί νοσηλευτές, όπου απαιτούνται, δεν επαρκούν για να καλύψουν μαθητές με χρόνια ή σοβαρά προβλήματα υγείας. Το σχολείο, έτσι, μετατρέπεται σε έναν χώρο όπου οι ευθύνες πολλαπλασιάζονται, αλλά το ανθρώπινο δυναμικό παραμένει ανεπαρκές.

Σε αυτό το πλαίσιο, αν αυτό είναι το επίπεδο παιδείας που οραματίζεται ο κ. Χαράλαμπος Ψαράς, μετά από τόσα χρόνια παρουσίας του στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, τότε η ίδια η Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση οφείλει να δώσει άμεσα και με πλήρη διαφάνεια στη δημοσιότητα πόσα σεμινάρια πραγματοποιήθηκαν για γονείς και μαθητές σχετικά με τη σχολική βία κατά το σχολικό έτος 2025–2026. Η απάντηση δεν είναι απλώς ενδιαφέρουσα, αλλά αποκαλυπτική για την πραγματική εικόνα του συστήματος.

Θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον –και κυρίως ουσιαστική σημασία– να γνωστοποιήσει η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης τα κριτήρια αξιολόγησης των διευθυντών των σχολικών μονάδων τα τελευταία χρόνια, καθώς και τον τρόπο εφαρμογής τους στην πράξη. Σε ένα σύστημα που επικαλείται διαρκώς την αξιοκρατία και την ποιοτική αναβάθμιση της εκπαίδευσης, η διαφάνεια δεν μπορεί να είναι προαιρετική επιλογή.

Η δημόσια λογοδοσία για τα κριτήρια επιλογής και αξιολόγησης των στελεχών δεν αποτελεί διοικητική λεπτομέρεια, αλλά βασική προϋπόθεση εμπιστοσύνης στο ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα. Όταν αυτά τα κριτήρια δεν είναι σαφή, δημοσιοποιημένα και μετρήσιμα, τότε η αξιολόγηση παύει να γίνεται εργαλείο βελτίωσης και μετατρέπεται σε διαδικασία αμφισβητήσιμης εγκυρότητας.

Η διαφάνεια εδώ δεν είναι ζητούμενο· είναι υποχρέωση. Και χωρίς αυτήν, κάθε αναφορά σε αξιοκρατία και εκπαιδευτική πρόοδο παραμένει κενό περιεχομένου.

Με βιβλία κολλημένα στο 2001, η συζήτηση για εξέλιξη της παιδείας δεν είναι απλώς κενή – είναι προσχηματική. Το αποτέλεσμα είναι ένα εκπαιδευτικό σύστημα που επιβιώνει αντί να εξελίσσεται.

Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αναλαμβάνουν ρόλους πέρα από τις δυνατότητές τους, ενώ οι μαθητές δεν λαμβάνουν τη στήριξη που δικαιούνται. Η συζήτηση για ισότητα ευκαιριών παραμένει θεωρητική, όταν η πραγματικότητα δεν την υποστηρίζει.

Η κατάσταση δεν μπορεί πλέον να ωραιοποιηθεί. Η ενίσχυση των σχολικών μονάδων με μόνιμο διδακτικό προσωπικό και πλήρεις υποστηρικτικές ομάδες δεν αποτελεί επιλογή, αλλά αναγκαιότητα. Χωρίς αυτό, κάθε αναφορά σε συμπερίληψη και ποιοτική εκπαίδευση παραμένει κενή περιεχομένου.

Σε επίπεδο εκπαιδευτικής διοίκησης, απαιτείται επίσης διαφάνεια και λογοδοσία με μετρήσιμα δεδομένα, ώστε να αποτυπώνεται πραγματικά το έργο που παράγεται και όχι η θεωρητική του εικόνα.

Το ζήτημα, τελικά, δεν είναι αν το σχολείο θα συνεχίσει να λειτουργεί με ελλείψεις. Είναι αν θα συνεχίσει να τις διαχειρίζεται ως δεδομένο ή αν θα επιλέξει επιτέλους να τις καλύψει.

Γιατί το ερώτημα παραμένει ανοιχτό και ουσιαστικό: θέλουμε ένα σχολείο που απλώς λειτουργεί, ή ένα σχολείο που πραγματικά μορφώνει, στηρίζει και προστατεύει;

Δημητρης Βρούλλης