Aνιση μάχη με τα ακραία φαινόμενα και την αύξηση της ξηρασίας και της ζέστης που συνοδεύουν την κλιματική αλλαγή δίνουν οι Eλληνες αγρότες, καθώς οι καλλιέργειες αποδεικνύονται ευάλωτες στις καιρικές συνθήκες των τελευταίων ετών.
Οι αγρότες ήδη μετρούν ζημιές από καύσωνες, σφοδρές βροχοπτώσεις και ασυνήθιστες θερμοκρασίες, που παλαιότερα σπάνιζαν αλλά πλέον εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα και έχουν ως αποτέλεσμα τη συρρίκνωση της παραγωγής πολλών προϊόντων. Και όσο το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής γίνεται πιο έντονο τόσο περισσότερο αναζητούνται οι λύσεις που θα θωρακίσουν την αγροτική παραγωγή της χώρας.
Πρόσφατη έρευνα της Goldman Sachs έδειξε ότι το σούπερ El Niño (Ελ Νίνιο) που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μπορεί να προκαλέσει τεράστιες ζημιές στις καλλιέργειες και να συμπαρασύρει τις τιμές των τροφίμων έως και 15,8% πάνω από τα σημερινά επίπεδα. Μολονότι οι επιπτώσεις του φαινομένου δεν έχουν φτάσει ακόμα στην περιοχή μας, η Ανατολική Μεσόγειος θεωρείται ένα από τα hotspots της κλιματικής αλλαγής και οι δυσάρεστες επιπτώσεις που σχετίζονται με την ασφάλεια των τροφίμων είναι ορατές, με ή χωρίς σούπερ El Niño. Αυτό ήταν κάτι που φάνηκε και από τις ζημιές στις καλλιέργειες που προκλήθηκαν από τη σφοδρή κακοκαιρία του περασμένου Σαββατοκύριακου.
Οι περιοχές που πλήττονται στην Ελλάδα
Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Eνωσης για την Κλιματική Αλλαγή Κώστας Καρτάλης λέει στην «Κ» ότι σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία στην Ελλάδα διαπιστώνεται σημαντική αύξηση των ημερών κατά τις οποίες καταγράφεται κοινή εμφάνιση καύσωνα και ξηρασίας, από συνολικά 45 ημέρες για την περίοδο 1971-2000 σε συνολικά 150 ημέρες για την περίοδο 2001-2023.
«Κατά το παρόν διάστημα, οι σημαντικότερες επιπτώσεις για τον αγροτικό τομέα είναι σε περιοχές όπως η Θεσσαλία, η δυτική Στερεά Ελλάδα, η Κορινθία, οι Κυκλάδες και η Κρήτη που εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στον κλιματικό κίνδυνο της ξηρασίας. Μικρότερη ευαισθησία σημειώνεται στη δυτική Πελοπόννησο, στην κεντρική Στερεά Ελλάδα, στην Ηπειρο, στην Κεντρική Μακεδονία και τη Θράκη», σημειώνει. Αυτό αποτυπώνεται και στον χάρτη που δημιούργησε ο κ. Καρτάλης και οι συνεργάτες του. Σε αυτόν φαίνεται ξεκάθαρα ότι μεγάλα τμήματα της χώρας που φημίζονται για την αγροτική παραγωγή τους βρίσκονται ήδη στο «πορτοκαλί» και στο «κόκκινο».
Οι σημαντικότερες επιπτώσεις για τον αγροτικό τομέα είναι σε περιοχές όπως η Θεσσαλία, η δυτική Στερεά Ελλάδα, η Κορινθία, οι Κυκλάδες και η Κρήτη που εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στον κλιματικό κίνδυνο της ξηρασίας. Μικρότερη ευαισθησία σημειώνεται στη δυτική Πελοπόννησο, στην κεντρική Στερεά Ελλάδα, στην Ηπειρο, στην Κεντρική Μακεδονία και τη Θράκη.
Παραδείγματα καλλιεργειών που ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα μπορούν να εντοπιστούν σε πολλές περιοχές της χώρας. Ο βιοκλιματολόγος και μέλος του διδακτικού προσωπικού του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Γιάννης Χαραλαμπόπουλος λέει στην «Κ» ότι ένας τρόπος να διακρίνει κάποιος ποιες είναι οι καλλιέργειες που υποφέρουν περισσότερο είναι ο διαχωρισμός τους σε πολυετείς και μονοετείς ή ολιγοετείς.
«Στις μονοετείς καλλιέργειες υπάρχουν περιθώρια προσαρμογής. Για παράδειγμα, το βαμβάκι μπορεί κάποιος να το σπείρει και να το συγκομίσει όποτε επιτρέπεται από τις καιρικές συνθήκες. Οι πολυετείς καλλιέργειες, όπως η ελιά, δέχονται το στρες της κλιματικής αλλαγής κάθε χρόνο και αυτό λειτουργεί αθροιστικά εις βάρος τους. Δεν είναι εύκολο να κάνεις κάτι σημαντικό γι’ αυτό. Συνεπώς, είναι οι πολυετείς καλλιέργειες που δυσκολεύονται περισσότερο να προσαρμοστούν στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής», εξηγεί.
Το παράδοξο της ελιάς
Μιλώντας για την ελιά, ο κ. Χαραλαμπόπουλος λέει ότι οι σοδειές ήδη δεν είναι ιδανικές σε περιοχές όπως η Κρήτη, η Πελοπόννησος, η Εύβοια και η Αιτωλοακαρνανία. Το παράδοξο στην περίπτωσή της είναι ότι, ενώ αντέχει τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού, δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στις καιρικές συνθήκες του πιο θερμού χειμώνα. «Το μεγαλύτερο της πρόβλημα είναι οι υψηλές θερμοκρασίες του χειμώνα που εμποδίζουν τον σωστό βιολογικό κύκλο της. Η ελιά χρειάζεται κάποιες ώρες ψύχους, δηλαδή θερμοκρασία κάτω από επτά βαθμούς Κελσίου, για να πάρει το σήμα ότι πλησιάζει η άνοιξη και πρέπει να ξεκινήσει τον κύκλο της παραγωγής καρπού. Αν η ελιά δεν ανθίσει με τον ιδανικό τρόπο, τότε μειώνεται η παραγωγή».
Το στρες των αμπελώνων
Τεκμηριωμένο είναι εδώ και καιρό το πρόβλημα στους ελληνικούς αμπελώνες. Ο κ. Χαραλαμπόπουλος επισημαίνει το παράδειγμα της Σαντορίνης που ήδη καταγράφει μείωση στην παραγωγή των φημισμένων κρασιών της, ενώ οι αμπελώνες στην κεντρική Πελοπόννησο και την Κεντρική Μακεδονία που έπαθαν σοβαρές ζημιές από τη χαλαζόπτωση της προηγούμενης εβδομάδας είναι πολύ πιθανό να χάσουν σχεδόν το σύνολο της παραγωγής τους. Ο κ. Χαραλαμπόπουλος λέει ότι η ξαφνική ακραία κακοκαιρία του περασμένου Σαββατοκύριακου ίσως να μην αποδίδεται στην κλιματική αλλαγή, αλλά η αυξημένη συχνότητα τέτοιων γεγονότων αποτελεί σίγουρα σύμπτωμά της.
Ενα επιπλέον πρόβλημα για το αμπέλι είναι η ανάγκη του για δροσερές νύχτες. Πλέον έχουμε περισσότερες τροπικές νύχτες, στις οποίες η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 25 βαθμούς Κελσίου, και αυτό προκαλεί μεγάλα προβλήματα στις καλλιέργειες.
«Λόγω του ότι η Μεσόγειος θερμαίνεται, έχουμε διαθέσιμη περισσότερη υγρασία στην ατμόσφαιρα από το συνηθισμένο. Οταν αυτές οι θερμές και υγρές αέριες μάζες συναντούν ψυχρές αέριες μάζες από τον βορρά, τότε έχουμε καταιγιδοφόρα συστήματα όπως το πρόσφατο πριν από λίγες μέρες που έδωσε τις χαλαζοπτώσεις. Επειδή το αμπέλι αυτή την περίοδο έχει πετάξει φύλλα, κάποιοι καλλιεργητές ίσως πάρουν φέτος μηδενική σοδιά. Ενα επιπλέον πρόβλημα για το αμπέλι είναι η ανάγκη του για δροσερές νύχτες. Πλέον έχουμε περισσότερες τροπικές νύχτες, στις οποίες η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 25 βαθμούς Κελσίου και αυτό προκαλεί μεγάλα προβλήματα στις καλλιέργειες».
Πυρηνόκαρπα φρούτα στο στόχαστρο
Ανησυχητικές είναι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και για τα πυρηνόκαρπα φρούτα, όπως τα νεκταρίνια και τα ροδάκινα που βρίσκονται σε φάση ωρίμανσης την περίοδο του καλοκαιριού και καλλιεργούνται κυρίως σε περιοχές της κεντρικής Μακεδονίας.
Μπορεί οι πολυετείς καλλιέργειες να είναι αυτές που δυσκολεύονται περισσότερο να προσαρμοστούν στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, αλλά υπάρχουν και κάποιες μονοετείς που βρίσκονται στην ακμή τους κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού που επηρεάζονται ήδη από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Ο κ. Χαραλαμπόπουλος φέρνει ως παράδειγμα το πεπόνι και το καρπούζι που υπέστησαν μεγάλες ζημιές από την πρόσφατη κακοκαιρία. «Επλήγησαν οι σοδειές στη βόρεια Ηλεία, στο Αργος και στη Μεσσηνία. Και όσο πιο συχνά γίνονται αυτά τα φαινόμενα τόσο μεγαλύτερη θα είναι η απώλεια της σοδειάς των παραγωγών».
Ο κ. Χαραλαμπόπουλος αναφέρει ότι υπάρχει μια περιοχή που δίνει ήδη εικόνες από το μέλλον. Πρόκειται για τη Σκάλα Λακωνίας η οποία είναι γνωστή για τα εσπεριδοειδή της. Στις εποχές πριν από την κλιματική αλλαγή, η Σκάλα βρεχόταν από τα ευεργετικά για τις καλλιέργειες νερά του Ευρώτα. Σήμερα, όμως, ο ποταμός ξεραίνεται για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. «Γνωρίζουμε ότι η περιοχή θα γίνει ξηρότερη και θερμότερη. Ηδη βλέπουμε τα σημάδια. Εκεί τα εσπεριδοειδή θα υποστούν μεγάλο υδατικό στρες γιατί ο Ευρώτας πλέον χάνεται πριν φτάσει στη θάλασσα. Ηδη οι παραγωγοί βλέπουν τις επιπτώσεις της ξηρασίας και της ζέστης».
Τεκμηριωμένο είναι εδώ και καιρό το πρόβλημα στους ελληνικούς αμπελώνες. Ο κ. Χαραλαμπόπουλος επισημαίνει το παράδειγμα της Σαντορίνης που ήδη καταγράφει μείωση στην παραγωγή των φημισμένων κρασιών της, ενώ οι αμπελώνες στην κεντρική Πελοπόννησο και την Κεντρική Μακεδονία που έπαθαν σοβαρές ζημιές από τη χαλαζόπτωση της προηγούμενης εβδομάδας είναι πολύ πιθανό να χάσουν σχεδόν το σύνολο της παραγωγής τους. Ο κ. Χαραλαμπόπουλος λέει ότι η ξαφνική ακραία κακοκαιρία του περασμένου Σαββατοκύριακου ίσως να μην αποδίδεται στην κλιματική αλλαγή, αλλά η αυξημένη συχνότητα τέτοιων γεγονότων αποτελεί σίγουρα σύμπτωμά της.
Ενα επιπλέον πρόβλημα για το αμπέλι είναι η ανάγκη του για δροσερές νύχτες. Πλέον έχουμε περισσότερες τροπικές νύχτες, στις οποίες η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 25 βαθμούς Κελσίου, και αυτό προκαλεί μεγάλα προβλήματα στις καλλιέργειες.
«Λόγω του ότι η Μεσόγειος θερμαίνεται, έχουμε διαθέσιμη περισσότερη υγρασία στην ατμόσφαιρα από το συνηθισμένο. Οταν αυτές οι θερμές και υγρές αέριες μάζες συναντούν ψυχρές αέριες μάζες από τον βορρά, τότε έχουμε καταιγιδοφόρα συστήματα όπως το πρόσφατο πριν από λίγες μέρες που έδωσε τις χαλαζοπτώσεις. Επειδή το αμπέλι αυτή την περίοδο έχει πετάξει φύλλα, κάποιοι καλλιεργητές ίσως πάρουν φέτος μηδενική σοδιά. Ενα επιπλέον πρόβλημα για το αμπέλι είναι η ανάγκη του για δροσερές νύχτες. Πλέον έχουμε περισσότερες τροπικές νύχτες, στις οποίες η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 25 βαθμούς Κελσίου και αυτό προκαλεί μεγάλα προβλήματα στις καλλιέργειες».
Πυρηνόκαρπα φρούτα στο στόχαστρο
Ανησυχητικές είναι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και για τα πυρηνόκαρπα φρούτα, όπως τα νεκταρίνια και τα ροδάκινα που βρίσκονται σε φάση ωρίμανσης την περίοδο του καλοκαιριού και καλλιεργούνται κυρίως σε περιοχές της κεντρικής Μακεδονίας.
Μπορεί οι πολυετείς καλλιέργειες να είναι αυτές που δυσκολεύονται περισσότερο να προσαρμοστούν στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, αλλά υπάρχουν και κάποιες μονοετείς που βρίσκονται στην ακμή τους κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού που επηρεάζονται ήδη από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Ο κ. Χαραλαμπόπουλος φέρνει ως παράδειγμα το πεπόνι και το καρπούζι που υπέστησαν μεγάλες ζημιές από την πρόσφατη κακοκαιρία. «Επλήγησαν οι σοδειές στη βόρεια Ηλεία, στο Αργος και στη Μεσσηνία. Και όσο πιο συχνά γίνονται αυτά τα φαινόμενα τόσο μεγαλύτερη θα είναι η απώλεια της σοδειάς των παραγωγών».
Ο κ. Χαραλαμπόπουλος αναφέρει ότι υπάρχει μια περιοχή που δίνει ήδη εικόνες από το μέλλον. Πρόκειται για τη Σκάλα Λακωνίας η οποία είναι γνωστή για τα εσπεριδοειδή της. Στις εποχές πριν από την κλιματική αλλαγή, η Σκάλα βρεχόταν από τα ευεργετικά για τις καλλιέργειες νερά του Ευρώτα. Σήμερα, όμως, ο ποταμός ξεραίνεται για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα. «Γνωρίζουμε ότι η περιοχή θα γίνει ξηρότερη και θερμότερη. Ηδη βλέπουμε τα σημάδια. Εκεί τα εσπεριδοειδή θα υποστούν μεγάλο υδατικό στρες γιατί ο Ευρώτας πλέον χάνεται πριν φτάσει στη θάλασσα. Ηδη οι παραγωγοί βλέπουν τις επιπτώσεις της ξηρασίας και της ζέστης».
Πίεση στις τιμές
Στο ερώτημα αν η μείωση της ποσότητας των καλλιεργούμενων προϊόντων εξαιτίας των ακραίων φαινομένων της κλιματικής αλλαγής θα προκαλέσει και αύξηση της τιμής τους, ο κ. Καρτάλης απαντά πως «οτιδήποτε προκαλεί πιέσεις στην ασφάλεια των τροφίμων, δηλαδή στην ποιότητα και στην ποσότητά τους, μπορεί να προκαλέσει και πίεση στις τιμές».
Ο κ. Χαραλαμπόπουλος εκτιμά ότι λόγω του συγκριτικά μικρού μεγέθους τόσο της ελληνικής παραγωγής όσο και της αγοράς, οι όποιες ζημιές στις καλλιέργειες μπορούν να καλυφθούν από εισαγωγές χωρίς να γίνουν σοβαρές ανατιμήσεις. «Φυσικά, αυτό δεν ισχύει για αποκλειστικά ελληνικά προϊόντα, όπως είναι το φιστίκι Αιγίνης και η μαστίχα Χίου. Εκεί μια καταστροφή των καλλιεργειών θα φέρει μεγάλες αυξήσεις στις τιμές», λέει και προσθέτει ότι ανατιμήσεις λόγω κλιματικής κρίσης θα έρθουν από καταστροφές στις σοδειές μεγάλων παραγωγών χωρών. «Αν πληγεί η ελληνική ελαιοπαραγωγή δεν θα έχουμε σημαντικό πρόβλημα λόγω της πληθώρας παραγωγής σε άλλες χώρες. Αν όμως καταστραφούν οι σοδειές στην Ισπανία τότε θα υπάρξουν ανατιμήσεις, και όχι μόνο στην Ελλάδα. Το ίδιο θα ισχύσει αν καταστραφούν και οι καλλιέργειες πορτοκαλιών στη Φλόριντα των ΗΠΑ. Αν υποστούν καταστροφές οι μεγάλοι παίκτες του εξωτερικού, τότε θα έχουμε ανατιμήσεις».
Βέλτιστες λύσεις
Σε αυτή την επιδεινούμενη πραγματικότητα, δεν υπάρχουν συνταγές που μπορούν να εφαρμοστούν καθολικά στις περιοχές που πλήττονται από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Ο κ. Χαραλαμπόπουλος λέει ότι εκεί που δεν θα υπάρχει νερό, η μόνη λύση είναι η αφαλάτωση, η οποία δεν είναι επιθυμητή λόγω των τεχνικών και λειτουργικών προκλήσεών της. «Θα είναι, όμως, η μόνη λύση που έχουμε. Οι περιοχές που βρίσκονται κοντά στη θάλασσα θα κατευθυνθούν εκεί με τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οσες βρίσκονται μακριά από τις ακτές θα πρέπει να αναζητήσουν άλλες λύσεις για να διαχειριστούν το έλλειμμα».
Ποιες μπορεί να είναι αυτές οι λύσεις; Ο κ. Καρτάλης τονίζει ότι ο σχεδιασμός οφείλει να είναι προληπτικού χαρακτήρα ώστε να λαμβάνεται υπόψη η ενίσχυση της ξηρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής και να περιλαμβάνει μέτρα επαναχρησιμοποίησης νερού, κατασκευή ταμιευτήρων και μικροφραγμάτων καθώς και λύσεις βασισμένες στη φύση για τη βελτίωση της συγκράτησης νερού στο έδαφος, τον φυσικό εμπλουτισμό των υδροφορέων και τη μείωση της εξάτμισης και της διάβρωσης.
H διεθνής εμπειρία προτείνει ένα συνδυασμό τεχνικών έργων μικρότερης κλίμακας με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ισχυρή συμπληρωματικότητα.
«Στις συνθήκες που διαμορφώνονται, είναι βέβαιο ότι δεν υπάρχει μία συνταγή τεχνικών λύσεων που να μπορεί να εφαρμόζεται αδιάκριτα σε όλες τις περιοχές. Αν σε ορισμένες περιοχές είναι αναγκαίο ένα τεχνικό έργο που οδηγεί στη συγκράτηση του νερού στην επιφάνεια, αντί δηλαδή της παροχέτευσής του στη θάλασσα, σε μία άλλη θα αρκούσαν λύσεις βασισμένες στη φύση. Σε κάθε περίπτωση, η διεθνής εμπειρία δεν προτάσσει βαριά τεχνικά έργα στο φυσικό περιβάλλον –αντίθετα δηλαδή με ό,τι προβλέπεται για τη Θεσσαλία και άλλες περιοχές–, αλλά προτείνει ένα συνδυασμό τεχνικών έργων μικρότερης κλίμακας με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ισχυρή συμπληρωματικότητα. Προτείνει επίσης έξυπνα ψηφιακά συστήματα, λόγου χάρη για την προσαρμογή της έντασης της άρδευσης ανάλογα με τις επικρατούσες θερμοκρασιακές συνθήκες και για τη μέτρηση των απωλειών στα δίκτυα», λέει.
Από την Καθημερινή
Στο ερώτημα αν η μείωση της ποσότητας των καλλιεργούμενων προϊόντων εξαιτίας των ακραίων φαινομένων της κλιματικής αλλαγής θα προκαλέσει και αύξηση της τιμής τους, ο κ. Καρτάλης απαντά πως «οτιδήποτε προκαλεί πιέσεις στην ασφάλεια των τροφίμων, δηλαδή στην ποιότητα και στην ποσότητά τους, μπορεί να προκαλέσει και πίεση στις τιμές».
Ο κ. Χαραλαμπόπουλος εκτιμά ότι λόγω του συγκριτικά μικρού μεγέθους τόσο της ελληνικής παραγωγής όσο και της αγοράς, οι όποιες ζημιές στις καλλιέργειες μπορούν να καλυφθούν από εισαγωγές χωρίς να γίνουν σοβαρές ανατιμήσεις. «Φυσικά, αυτό δεν ισχύει για αποκλειστικά ελληνικά προϊόντα, όπως είναι το φιστίκι Αιγίνης και η μαστίχα Χίου. Εκεί μια καταστροφή των καλλιεργειών θα φέρει μεγάλες αυξήσεις στις τιμές», λέει και προσθέτει ότι ανατιμήσεις λόγω κλιματικής κρίσης θα έρθουν από καταστροφές στις σοδειές μεγάλων παραγωγών χωρών. «Αν πληγεί η ελληνική ελαιοπαραγωγή δεν θα έχουμε σημαντικό πρόβλημα λόγω της πληθώρας παραγωγής σε άλλες χώρες. Αν όμως καταστραφούν οι σοδειές στην Ισπανία τότε θα υπάρξουν ανατιμήσεις, και όχι μόνο στην Ελλάδα. Το ίδιο θα ισχύσει αν καταστραφούν και οι καλλιέργειες πορτοκαλιών στη Φλόριντα των ΗΠΑ. Αν υποστούν καταστροφές οι μεγάλοι παίκτες του εξωτερικού, τότε θα έχουμε ανατιμήσεις».
Βέλτιστες λύσεις
Σε αυτή την επιδεινούμενη πραγματικότητα, δεν υπάρχουν συνταγές που μπορούν να εφαρμοστούν καθολικά στις περιοχές που πλήττονται από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Ο κ. Χαραλαμπόπουλος λέει ότι εκεί που δεν θα υπάρχει νερό, η μόνη λύση είναι η αφαλάτωση, η οποία δεν είναι επιθυμητή λόγω των τεχνικών και λειτουργικών προκλήσεών της. «Θα είναι, όμως, η μόνη λύση που έχουμε. Οι περιοχές που βρίσκονται κοντά στη θάλασσα θα κατευθυνθούν εκεί με τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οσες βρίσκονται μακριά από τις ακτές θα πρέπει να αναζητήσουν άλλες λύσεις για να διαχειριστούν το έλλειμμα».
Ποιες μπορεί να είναι αυτές οι λύσεις; Ο κ. Καρτάλης τονίζει ότι ο σχεδιασμός οφείλει να είναι προληπτικού χαρακτήρα ώστε να λαμβάνεται υπόψη η ενίσχυση της ξηρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής και να περιλαμβάνει μέτρα επαναχρησιμοποίησης νερού, κατασκευή ταμιευτήρων και μικροφραγμάτων καθώς και λύσεις βασισμένες στη φύση για τη βελτίωση της συγκράτησης νερού στο έδαφος, τον φυσικό εμπλουτισμό των υδροφορέων και τη μείωση της εξάτμισης και της διάβρωσης.
H διεθνής εμπειρία προτείνει ένα συνδυασμό τεχνικών έργων μικρότερης κλίμακας με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ισχυρή συμπληρωματικότητα.
«Στις συνθήκες που διαμορφώνονται, είναι βέβαιο ότι δεν υπάρχει μία συνταγή τεχνικών λύσεων που να μπορεί να εφαρμόζεται αδιάκριτα σε όλες τις περιοχές. Αν σε ορισμένες περιοχές είναι αναγκαίο ένα τεχνικό έργο που οδηγεί στη συγκράτηση του νερού στην επιφάνεια, αντί δηλαδή της παροχέτευσής του στη θάλασσα, σε μία άλλη θα αρκούσαν λύσεις βασισμένες στη φύση. Σε κάθε περίπτωση, η διεθνής εμπειρία δεν προτάσσει βαριά τεχνικά έργα στο φυσικό περιβάλλον –αντίθετα δηλαδή με ό,τι προβλέπεται για τη Θεσσαλία και άλλες περιοχές–, αλλά προτείνει ένα συνδυασμό τεχνικών έργων μικρότερης κλίμακας με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ισχυρή συμπληρωματικότητα. Προτείνει επίσης έξυπνα ψηφιακά συστήματα, λόγου χάρη για την προσαρμογή της έντασης της άρδευσης ανάλογα με τις επικρατούσες θερμοκρασιακές συνθήκες και για τη μέτρηση των απωλειών στα δίκτυα», λέει.
Από την Καθημερινή
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Οι απόψεις των διαχειριστών μπορεί να μην συμπίπτουν με τα άρθρα.
Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του χωρίς να τις υιοθετούμε.
Κακόβουλα σχόλια αφαιρούνται όπου εντοπίζονται.
Η ευθύνη των σχολίων βαρύνει νομικά τους σχολιαστές και η ταυτότητα τους είναι γνωστή μόνο στην Google.
Όποιος θίγεται μπορεί να επικοινωνεί στο email μας.
Ενδιαφέροντα σχόλια σε όλα τα μέσα μας μπορεί να γίνουν αναρτήσεις.
Περισσότερα στους όρους χρήσης.