TOURISE: Ο παγκόσμιος τουρισμός στη νέα εποχή της «μόνιμης αναταραχής» | Τα τρία σενάρια για το 2026

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές εντάσεις, η οικονομική αβεβαιότητα, τα ακραία κλιματικά φαινόμενα, οι τεχνολογικές ανατροπές και οι ταχείες μεταβολές στη συμπεριφορά των ταξιδιωτών παύουν να αποτελούν έκτακτα γεγονότα και μετατρέπονται σε μόνιμα χαρακτηριστικά του διεθνούς περιβάλλοντος, ο παγκόσμιος τουρισμός εμφανίζει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα.



Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης «Resilience in a World that Doesn’t Reset – Redesigning Tourism for an Era of Permanent Disruption», που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του 2026 από το TOURISE και την Tourism Economics. Η έκθεση εξετάζει τις επιπτώσεις 85 μεγάλων τουριστικών κρίσεων των τελευταίων 25 ετών και επιχειρεί να καταγράψει πώς αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο προορισμοί και επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίζουν τις διαταραχές.


Ο διεθνής τουρισμός έφθασε το 2025 στο ιστορικό υψηλό των 1,52 δισ. διεθνών αφίξεων, ξεπερνώντας τα επίπεδα πριν από την πανδημία, παρά μια δεκαετία που χαρακτηρίστηκε από πανδημία, πολέμους, κλιματικές κρίσεις και εντεινόμενο γεωπολιτικό κατακερματισμό. Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία του WTTC που παρατίθενται στην έκθεση, τα Ταξίδια και ο Τουρισμός συνεισέφεραν 11,6 τρισ. δολάρια στην παγκόσμια οικονομία το 2025, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 10% του παγκόσμιου ΑΕΠ, υποστηρίζοντας μία στις εννέα θέσεις εργασίας διεθνώς.



Από τους 24 μήνες στους 10-12 μήνες η ανάκαμψη

Ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο της μελέτης αποτελεί η σταδιακή μείωση του χρόνου που χρειάζεται ο τουρισμός για να επανέλθει μετά από μια μεγάλη κρίση.

Η ανάλυση των 85 κρίσεων δείχνει ότι ο μέσος χρόνος ανάκαμψης έχει περιοριστεί από περίπου 24 μήνες στις αρχές της δεκαετίας του 2000 σε 10-12 μήνες κατά τις επόμενες δεκαετίες. Η Tourism Economics αποδίδει την εξέλιξη, μεταξύ άλλων, στη βελτίωση της διαχείρισης κρίσεων, στην καλύτερη προετοιμασία των προορισμών, στην ταχύτερη αποκατάσταση της συνδεσιμότητας και στη διαχείριση της εμπιστοσύνης των ταξιδιωτών.

Η τάση βελτίωσης, πάντως, δείχνει να επιβραδύνεται τα τελευταία χρόνια, καθώς αυξάνονται οι σύνθετες κρίσεις που επηρεάζουν ταυτόχρονα περισσότερες χώρες και διαφορετικές πλευρές του τουριστικού συστήματος.

Η έκθεση καταλήγει ότι η απόκριση σε μία κρίση μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με το ίδιο το γεγονός. Οι προορισμοί που αποκαθιστούν γρήγορα τη δυναμικότητα, επικοινωνούν αποτελεσματικά και αποδεικνύουν ότι μπορούν να λειτουργήσουν με ασφάλεια ανακάμπτουν, σύμφωνα με την ανάλυση, περίπου 1,5 φορά ταχύτερα από τον μέσο όρο.

Οι μεγαλύτερες κρίσεις χρειάζονται περισσότερο χρόνο

Η μελέτη εντοπίζει σαφή σχέση μεταξύ του μεγέθους της αρχικής πτώσης και της διάρκειας της ανάκαμψης. Μια κρίση που προκαλεί, για παράδειγμα, πτώση 30% στις αφίξεις χρειάζεται συνήθως από 10 έως 35 μήνες για πλήρη ανάκαμψη, με μέσο χρόνο περίπου 18 μήνες.

Οι υγειονομικές κρίσεις έχουν ιστορικά προκαλέσει τις μεγαλύτερες και μακροβιότερες διαταραχές. Στην περίπτωση της COVID-19, οι χρόνοι ανάκαμψης κυμάνθηκαν μεταξύ 29 και 67 μηνών ανά περιοχή.

Οι περιβαλλοντικές κρίσεις, αντίθετα, τείνουν να παρουσιάζουν ταχύτερη ανάκαμψη. Στα 30 σχετικά περιστατικά που εξετάστηκαν, η διάμεση διάρκεια της διαταραχής ήταν έξι μήνες, καθώς η εμπιστοσύνη συνήθως επανέρχεται όταν αποκαθίσταται η υποδομή και γίνεται εμφανές ότι ο προορισμός λειτουργεί ξανά.

Στις γεωπολιτικές κρίσεις, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν η αβεβαιότητα, η δημοσιότητα γύρω από τα γεγονότα και η αντίληψη του κινδύνου, ακόμη και σε περιοχές οι οποίες δεν πλήττονται άμεσα.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις στις αερομεταφορές

Η έκθεση χρησιμοποιεί την κρίση στη Μέση Ανατολή ως βασικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ένα περιφερειακό γεγονός μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε διεθνή τουριστική διαταραχή.

Περίπου 14% της παγκόσμιας transit αεροπορικής κίνησης περνά από αεροπορικούς κόμβους του Κόλπου, ενώ περίπου το ένα πέμπτο των ταξιδιών μεταξύ Ευρώπης και Ασίας πραγματοποιείται συνήθως με ανταπόκριση στην περιοχή.

Στις αρχές του 2026, σύμφωνα με στοιχεία της Cirium Ascend που επικαλείται η έκθεση, περισσότερες από 46.000 πτήσεις προς και από τη Μέση Ανατολή ακυρώθηκαν μεταξύ τέλους Φεβρουαρίου και 11ης Μαρτίου. Τον Μάρτιο, ο αριθμός των πτήσεων των αεροπορικών εταιρειών της Μέσης Ανατολής μειώθηκε περίπου κατά 50% σε ετήσια βάση, ενώ οι μελλοντικές κρατήσεις μέσω μεγάλων κόμβων του Κόλπου για το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο υποχώρησαν περισσότερο από 40%.

Η IATA κατέγραψε επίσης σχεδόν 40% χαμηλότερη διεθνή προσφερόμενη χωρητικότητα προς και από χώρες της Μέσης Ανατολής τον Απρίλιο, ενώ η επιβατική ζήτηση υποχώρησε σχεδόν 50%.

Αεροπορικοί ναύλοι έως 10% υψηλότεροι

Κρίσιμο ζήτημα αποτελεί και το κόστος. Η Tourism Economics εκτιμά ότι ακόμη και σε ένα σχετικά θετικό σενάριο αποκλιμάκωσης, οι μέσοι παγκόσμιοι αεροπορικοί ναύλοι θα μπορούσαν μέσα στο 2026 να είναι 5%-10% υψηλότεροι από τις προπολεμικές προβλέψεις, λόγω των τιμών των καυσίμων, των μεγαλύτερων διαδρομών και της μειωμένης λειτουργικής αποτελεσματικότητας. Εάν η διαταραχή συνεχιστεί, η πρόσθετη αύξηση των ναύλων θα μπορούσε να φθάσει έως και το 10% το 2027.

Η έκθεση επισημαίνει ότι οι υψηλότερες τιμές στην ενέργεια δεν επηρεάζουν μόνο το κόστος των μεταφορών. Μέσω του πληθωρισμού μπορούν ταυτόχρονα να περιορίσουν το διαθέσιμο εισόδημα και την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, πιέζοντας έτσι την ταξιδιωτική ζήτηση από δύο πλευρές.

Τα τρία σενάρια για το 2026 και το 2027

Η Tourism Economics παρουσιάζει τρεις διαφορετικές διαδρομές για την εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Το πρώτο σενάριο προβλέπει ότι η εκεχειρία διατηρείται, επιτρέποντας την επαναλειτουργία του εναέριου χώρου, την άρση ταξιδιωτικών οδηγιών και την ομαλοποίηση της δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένης της κίνησης μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Στο δεύτερο σενάριο προβλέπεται επανάληψη των εχθροπραξιών στο δεύτερο εξάμηνο του 2026 και αποκλιμάκωση προς το τέλος του έτους, ώστε η ανάκαμψη να αρχίσει το 2027.

Το τρίτο προβλέπει παρατεταμένη διαταραχή, με αυξημένες εντάσεις, περιοδικές συγκρούσεις, περιορισμένη αεροπορική συνδεσιμότητα και νέους περιορισμούς στη θαλάσσια κίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Πριν από την κρίση, η Tourism Economics ανέμενε αύξηση της παγκόσμιας διεθνούς ταξιδιωτικής κίνησης κατά 8% τόσο το 2026 όσο και το 2027.

Με διατήρηση της εκεχειρίας, η αύξηση εκτιμάται σε 6% το 2026 και 8% το 2027.

Σε περίπτωση νέων εχθροπραξιών, η παγκόσμια κίνηση προβλέπεται να μειωθεί κατά 1% το 2026, πριν επιστρέψει σε αύξηση 6% το 2027.

Στο σενάριο παρατεταμένης διαταραχής, η μείωση φθάνει το 3% το 2026 και το 1% το 2027.

Οι επιπτώσεις είναι πολύ εντονότερες για τη Μέση Ανατολή. Στο σενάριο διατήρησης της εκεχειρίας προβλέπεται πτώση 32% το 2026 και ανάκαμψη 51% το 2027. Με νέες εχθροπραξίες, η πτώση φθάνει στο 59% και ακολουθεί άνοδος 81% το 2027, ενώ στο σενάριο παρατεταμένης διαταραχής προβλέπεται μείωση 64% το 2026 και αύξηση μόλις 17% το επόμενο έτος.

«Ανακατανομή» των ταξιδιών αντί για κατάρρευση

Σύμφωνα με τη μελέτη, η πιθανότερη αντίδραση των ταξιδιωτών στις περιόδους αβεβαιότητας δεν είναι απαραίτητα η πλήρης ακύρωση ενός ταξιδιού.

Καταγράφονται μικρότερα παράθυρα κρατήσεων, μεγαλύτερη αναζήτηση αξίας, επιλογή εναλλακτικών προορισμών και στροφή προς περισσότερα περιφερειακά ταξίδια. Ακόμη και στο σενάριο αναζωπύρωσης των συγκρούσεων, η προβλεπόμενη παγκόσμια μείωση της διεθνούς κίνησης περιορίζεται περίπου στο 1%, στοιχείο που η Tourism Economics θεωρεί ένδειξη της δυνατότητας του κλάδου να απορροφά σημαντικούς κραδασμούς.

Παράλληλα, η έρευνα επισημαίνει τον αυξανόμενο ρόλο της πληροφόρησης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το 2025, μη τεκμηριωμένες φήμες για σεισμούς που διαδόθηκαν διαδικτυακά συνέβαλαν σε μειώσεις κρατήσεων έως και 50% από ορισμένες αγορές της Ανατολικής Ασίας, παρά την απουσία επιστημονικής βάσης για τους σχετικούς ισχυρισμούς.

Η διαφοροποίηση των αγορών ως «ασφάλεια»

Ένα ακόμη κεντρικό συμπέρασμα είναι η σημασία της διαφοροποίησης. Το ποσοστό των παγκόσμιων ταξιδιών που προέρχεται από τις δέκα μεγαλύτερες αγορές μειώθηκε από 54% το 2001 σε 45% το 2025, ενώ ο αριθμός των αγορών που απαιτούνται για να αντιπροσωπεύσουν το 50% των διεθνών ταξιδιών αυξήθηκε από οκτώ σε δεκατέσσερις.

Ωστόσο, η εξάρτηση παραμένει ιδιαίτερα υψηλή σε αρκετούς προορισμούς. Το 2025, 41 προορισμοί εξακολουθούσαν να λαμβάνουν πάνω από το 50% των αφίξεών τους από μία μόνο αγορά. Στις Μπαχάμες και στο Μεξικό, το αντίστοιχο ποσοστό έφθανε στο 86%.

Η έκθεση αναφέρεται και στην περίπτωση της Κύπρου. Πριν από το 2022, η Ρωσία αντιπροσώπευε περισσότερο από 27% των εισερχόμενων αφίξεων. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία και τις κυρώσεις που ακολούθησαν, η χώρα στράφηκε σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές.

Το μερίδιο της Ρωσίας μειώθηκε από 27% σε 1% έως το 2025, ενώ το μερίδιο της Πολωνίας αυξήθηκε από 2% σε 9%. Παράλληλα, η ενίσχυση αγορών της Κεντρικής Ευρώπης και των σκανδιναβικών χωρών συνέβαλε στην αντιστάθμιση των απωλειών, με τις συνολικές αφίξεις το 2024 να φθάνουν σε επίπεδο-ρεκόρ και να ξεπερνούν τα προ πανδημίας μεγέθη.

Επιχειρήσεις, τεχνολογία και κυβερνήσεις

Η μελέτη διακρίνει τρεις βασικές ομάδες που θεωρεί καθοριστικές για τη δημιουργία ενός περισσότερο ανθεκτικού τουριστικού συστήματος: τις καθιερωμένες επιχειρήσεις και φορείς του κλάδου, όπως αεροπορικές εταιρείες, ξενοδοχειακοί όμιλοι, εταιρείες κρουαζιέρας, αεροδρόμια και οργανισμοί προορισμών· τις εταιρείες τεχνολογίας, τεχνητής νοημοσύνης, mobility και κυβερνοασφάλειας· και, τέλος, τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους ερευνητές και τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.

Για τις επιχειρήσεις του τουρισμού, η έκθεση προτάσσει την ενίσχυση της δυνατότητας άμεσης απόκρισης, τη διαρκή κατάρτιση σεναρίων κρίσης, τη διαχείριση της εμπιστοσύνης ως στρατηγικού στοιχείου, τη μείωση της εξάρτησης από συγκεκριμένες αγορές και δίκτυα και την ενσωμάτωση της ανθεκτικότητας στις επενδύσεις, στις υποδομές, στο ανθρώπινο δυναμικό και στις αλυσίδες εφοδιασμού.

Για τις τεχνολογικές εταιρείες, δίνεται έμφαση σε υποδομές που μπορούν να λειτουργούν συνεχώς ακόμη και σε περιόδους κρίσεων, στην αξιοποίηση της AI για επανακρατήσεις και αλλαγές δρομολογίων, στην αυτοματοποιημένη διαχείριση διαταραχών και στην παροχή πληροφοριών και υποστήριξης προς τον ταξιδιώτη σε πραγματικό χρόνο.

Η νέα έννοια της ανθεκτικότητας

Η τελική κατεύθυνση της έκθεσης είναι ότι το παγκόσμιο τουριστικό σύστημα εισέρχεται σε διαφορετική εποχή λειτουργίας. Η αντίληψη ότι οι κρίσεις αποτελούν προσωρινές διακοπές μιας κατά τα άλλα σταθερής αναπτυξιακής πορείας χαρακτηρίζεται πλέον ανεπαρκής, καθώς η γεωπολιτική αστάθεια, οι οικονομικές διακυμάνσεις, οι κλιματικές διαταραχές και οι γρήγορες αλλαγές στο ταξιδιωτικό συναίσθημα έχουν αποκτήσει περισσότερο δομικό χαρακτήρα.

Οι κοινές προτεραιότητες που καταγράφει η έκθεση είναι η παρακολούθηση της συμπεριφοράς των ταξιδιωτών σε πραγματικό χρόνο, η προετοιμασία για διαρκείς διαταραχές, η αναβάθμιση και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών, η διαφοροποίηση των αγορών, των δικτύων συνδεσιμότητας και του τουριστικού προϊόντος και η οικοδόμηση εμπιστοσύνης μέσα από σαφή και αξιόπιστη επικοινωνία.

Στο νέο αυτό περιβάλλον, σύμφωνα με την έκθεση, η ανθεκτικότητα δεν περιορίζεται πλέον στη δυνατότητα επαναφοράς μετά από μία κρίση. Συνδέεται με την έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων, τη συνεχή προσαρμογή, τη διαφοροποίηση και τη διατήρηση της εμπιστοσύνης σε συνθήκες παρατεταμένης αβεβαιότητας.